Íslenski ferðavefurinn

  • endursetja

Vestmannaeyjar

Vestmannaeyjar
Mynd: Jónas ingi Ketilsson

Þorlákshöfn með ferju, Landeyjarhöfn með ferju <Vestmannaeyjar> Bakki með flugi, Reykjavík með flugi

Vestmannaeyjar – perlan í hafinu – eru eyjaklasi suður af landinu. Eyjarnar eru 15 eða 16. Surtsey er syðst en Elliðaey nyrzt. Surtsey varð til i miklu neðansjávargosi, sem hófst árið 1963 og lauk 1967. Heimaey er stærst eyjanna og þar er Vestmannaeyjakaupstaður.

Eldgos hófst á Heimaey 23. janúar árið 1973 og eyðilagði og/eða skemmdi u.þ.b. 40% af öllum húsum bæjarins. Vestmannaeyjar hafa verið næstmikilvægasta verstöð landsins til fjölda ára og byggist afkoma heimamanna að mestu leyti á fiskvinnslu og útgerð. Fræg er þjóðhátíð Eyjamanna, sem haldin er ár hvert um verzlunarmannahelgi og dregur til sín fólk alls staðar að af landinu

Góðar samgöngur eru við Eyjar hvort sem er með flugi eða ferju. Eyjamenn og gestir þeirra eru samt háðir duttlungum veðurguðanna, þannig að margir, sem koma fljúgandi til Eyja, verða að fara sjóleiðina til baka. Allt frá aldamótunum 2000, eða skömmu fyrr, hefur verið uppi hugmynd um gerð jarðganga til Eyja frá Landeyjasandi.

Oft, þegar veðurskilyrði gera átælunarflug ókleift, tekst minni flugvélum Flugfélags Vestmannaeyja að skjóta fólki til og frá Bakkaflugvelli í Landeyjum. Flugið á milli tekur aðeins 6-7 mínútur.
Ferja frá Landeyjarhöfn tekur 30 mínútur.
Margir Eyjamenn geyma bíla sína við Bakkavöll.

Nánar um Vestmannaeyjar: Jarðeldarnir 1973

ELDSTÖÐVAKERFI VESTMANNEYJA er u.þ.b. 38 km langt og 30 km breitt. Þar eru tugir eldstöðva og leifar margra. Á þriðja tug þeirra má telja til nútíma (holocene), aðrar frá síðari jökulskeiðum. Líklega hefur eldvirknin á þessu svæði ekki byrjað fyrr en fyrir 100-200 þúsundum ára og eldgos hafa verið alltíð. Sum eldgosin hafa skilið eftir minjar á sjávarbotni en eyjarnar eru annaðhvort sjálfstæðar gosstöðvar eða hlutar þeirra. Gosvirkni hefur verið tiltölulega lítil á sögulegum tíma en vafalaust hafa orðið gos á sjávarbotni án þess, að til séu um þau heimildir Getið er um sjávareld við Hellisey 1896 og annan í annálum frá 1637. Surtseyjar- og Heimaeyjargosin gefa til kynna, að þetta eldstöðvakerfi sé allvirkt.

Stefna þessa goskerfis er líkt og annars staðar frá suðvestri til norðausturs og sprungugos eru tíðust. Flest bendir til þess, að megineldstöð hafi myndast við uppbyggingu Heimaeyjar og jarðskjálftar gáfu til kynna kvikuhólf á 10-30 m dýpi í jarðskorpunni. Þessi þróun gæti leitt til tengingar eyjaklasans við land í fjarlægri framtíð.

Heimaklettur og nokkrar aðrar jarðmyndanir á Heimaey norðanverðri eru taldar vera frá lokum síðasta jökulskeiðs og eru að mestu úr móbergi, þótt nokkurra óreglulegra blágrýtismyndana gæti líka.

Álsey og e.t.v. Hellisey gætu verið u.þ.b. 8000 ára.

Stórhöfði á Heimaey myndaðist líklega fyrir u.þ.b. 6000 árum og Elliðaey og Bjarnarey um svipað leyti.

Heimaey myndaðist að mestu leyti fyrir u.þ.b. 5200 árum. Þá opnaðist svokallaður Stakkarbótargígur með miklum sprengigosum. Nokkrar hæðir (Sæfell) og Helgafell myndaðist.

Annálar geta um eldgos á sjávarbotni árið 1637.

Ísafold getur um gos á sjávarbotni við Hellisey árið 1896.

Surtsey myndaðist í lengsta sögulega gosi hérlendis á árunum 1963-1967.

Gos hófst á austanverðri Heimaey á 2-3 km langri sprungu, sem var að hluta til í sjó. Gosið hófst í janúar og lauk í júlí 1973.

POMPEI NORÐURSINS.

UPPGRÖFTUR GOSMINJA Í VESTMANNAEYJUM.
Eldgosið í Vestmannaeyjum árið 1973 telst án efa til stærstu náttúruhamfara Íslandssögunnar. Gosið hófst hinn 23. janúar 1973 á Heimaey, einu byggðu eyjunni í Vestmannaeyjaklasanum. Það stóð yfir í rúmlega 5 mánuði og á tímabili var mikil óvissa um það hvort nokkurn tímann yrði aftur mannabyggð í eyjum.

Fregnir af gosinu, sem eyðilagði hluta byggðarinnar og breytti landslaginu í Vestmannaeyjum svo um munaði, fóru um heimsbyggðina og þegar því lauk flykktust ferðamenn og vísindamenn allstaðar að úr heiminum á staðinn til þess að sjá með eigin augum hvers náttúruöflin eru megnug.

Nú eru liðin rúm 30 ár frá gosinu og minningin sem og ummerki hinna gífurlegu spjalla sem það vann á eigum Eyjabúa eru smámsaman að mást út, en hraun og aska gossins grófu undir sig á fjórða hundrað hús og byggingar.

Verkefnið sem fengið hefur „vinnuheitið“ Pompei Norðursins er hugsað til þess að hlúa að gosminjunum og gera þær sýnilegri. Segja má að hér sé á ferðinni einstakt verkefni í nútíma fornleifauppgreftri, sem á sér fáar, ef einhverjar hliðstæður. Fyrirhugað er að grafa upp 7 – 10 hús sem fóru undir vikur og hófust framkvæmdir seinni hluta júnímánaðar 2005. Þetta er vandasamt og metnaðarfullt verkefni sem unnið verður að næstu árin, en þegar er farið að sjást í fyrsta húsið sem stóð við Suðurveg 25 og næsta skref er að grafa niður á Suðurveg og meðfram götunni. Stefnt er að því að í fyllingu tímans rísi einskonar þorp minninganna, sem sýni á áhrifamikinn hátt hvernig náttúruöflin fóru með heimili fólks. Verkefnið er nú þegar farið að vekja mikinn áhuga fjölmiðla, ferðamanna og vísindamanna hérlendis og erlendis. Það er enginn vafi að þessar framkvæmdir eiga eftir að skipta sköpum fyrir aðdráttarafl ferðamannastaðarins Vestmannaeyja, því það þykir einstök upplifun að fylgjast með risi Pompei á norðurslóum, á öllum stigum verkefnisins.

HEIMAEYJARGOSIÐ hófst kl. 02:00 hinn 23. janúar 1973 og stóð í 155 daga. Síðustu merki gossins sáust í Eldfelli 26. júlí. Gossprungar var upphaflega 1½ km löng og u.þ.b. 300 m austan austustu húsanna í bænum. Í upphafi gossins blésu vindar úr vestri, þannig að aska barst ekki yfir byggðina fyrstu nóttina og daginn eftir. Vindáttin réði úrslitum um undankomu íbúanna á undraskömmum tíma og mun meira tjón en varð. Smám saman dró úr virkni á mestum hluta gossprungunnar og 7. febrúar gaus á 200 m kafla, þar sem Eldfell hlóðst upp í 220 m hæð yfir sjó.

Einu fyrirboðar gossins voru tvær jarðskjálftahrinur, þótt enginn tengdi þær við yfirvofandi eldgos. Talsverð strókavirkni var á nyrðri hluta sprungunnar fyrstu dagana og hraunrennslið náði u.þ.b. 100 m³/sek. Gjósku rigndi yfir bæinn dagana 25. og 27 janúar, þannig að mörg hús fóru í kaf og kviknaði í sumum. Gosmökkurinn sást víða að, s.s. frá höfuðborgarsvæðinu yfir Reykjanesfjallgarðinn. Hann náði allt að 9 km hæð. Hraunið rann í átt að innsiglingunni og talin var hætta á því, að hún lokaðist. Þá var farið að dæla sjó á hraunbrúnina og talið að sú ráðstöfun hafi breytt rennsli hraunsins. Þessi dæling hófst 6. febrúar og mesta geta dælanna var 2000 l/sek.

Langflestir íbúanna voru fluttir til lands fyrstu gosnóttina og í kjölfar þess hófst hjálparstarf af ýmsum toga. Þrátt fyrir milljarðaframlög ríkis, einstaklinga og erlendra ríkja, var tjónið, sem gosið olli ekki að fullu bætt. Við upphaf gossins bjuggu 5300 manns á Heimaey og 4.115 í lok árs 2004.

Gönguleiðir: Fjöldi gesta í Vestmannaeyjum dvelur þar í nokkra daga til að ganga um Heimaey. Þeir njóta útivistarinnar í Nýjahrauni, kikja í Gaujulund, ganga með ströndinni og upp á Eldfell og Helgafell. Síðan halda þeir suður á bóginn til að skoða Ræningjatanga, Klauf og Stórhöfða. Margir fara í Herjólfsdal til að leika golf eða klífa Dalfjall og síðan Heimaklett. Að þessu loknu bíða bátsferðir til nærliggjandi eyja, sem einnig er hægt að klífa.

Myndasafn

Í grend

Bjarnarey
Bjarnarey er fjórða stærsta eyja Vestmannaeyja. Hún liggur austan Heimaeyjar og suðvestan Elliðaeyjar. Hæst rís hún í Bunka (164 m), sem er ...
Eldfell
Hinn 23. janúar 1973, kl. 02:00 hófst eldgos á austanverðri Heimaey. Þá opnaðist u.þ.b. 1600 m löng gossprunga rétt austan hins 5000 ára el ...
Eldstöðvakerfi Vestmannaeyja
Eldstöðvakerfi Vestmannaeyja er u.þ.b. 38 km langt og 30 km breitt. Þar eru tugir eldstöðva og leifar margra. Á þriðja tug þeirra má telja ...
Elliðaey
Elliðaey er þriðja stærsta eyja Vestmannaeyja. Hún er norðaustan Heymaeyjar og norðan Bjarnareyjar. Hún er sæbrött en lægri að austanverð ...
Fiska- og Náttúrugripasafn Vestmannaeyja
Safnið var stofnað 1964 að frumkvæði Guðlaugs Gíslasonar, fyrrverandi bæjarstjóra og alþingismanns. Vestmannaeyjakaupstaður rekur það. Fr ...
Golfklúbbur Vestmannaeyja
900 Vestmannaeyjar Sími: 481-2363 golf@eyjar.is 18 holur, par 70. Golfklúbbur Vestmannaeyja var stofnaður 4. desember 1938. Golfvöllur klúb ...
Heimaklettur
Heimaklettur er einn útvarða Heimaeyjar í norðri. Þar og í Yztakletti og í Dalfjalli eru elztu jarðmyndanir eyjarinnar, líklega u.þ.b. 10.00 ...
Landakirkja
Landakirkja er í Vestmannaeyjaprestakalli í Kjalarnesprófastsdæmi. Hún var byggð úr steini á árunum   1774-1778 og er þarmeð þriðja elz ...
Smáeyjar
Smáeyjar eru fjórar eyjar vestan Heimaeyjar. Syðst er Hæna, þá Hani (hæstur: 97 m), Hrauney og Grasleysa. Sundið milli Smáeyja og Heimaeyjar ...
Stórhöfði
Stórhöfði er syðsta byggða ból á Íslandi. Höfðinn er 122 m hár og sæbrattur með miklu sjófuglavarpi. Fyrsti vitinn var byggður þar ár ...
Surtsey
Gosið, sem skapaði Surtsey og fleiri eyjar, er meðal lengstu sögulegu gosa hérlendis. Þess varð fyrst vart snemma morguns 14. nóvember 1963 u. ...

Allar ábendingar eru velkomnar. Reynum að hafa staðreyndir eins réttar og mögulegt er.

Veldu landshluta

nat.is er upplýsinga- og ferðavefur um Ísland sem var stofnaður 1998.  Íslenska útgáfan er is.nat.is.    ( nat@nat.is )